واریس لگنی یکی از مشکلات عروقی است که در اثر گشاد و پیچخورده شدن رگهای ناحیه لگن ایجاد میشود و در برخی افراد میتواند با دردهای مزمن و آزاردهنده همراه باشد. این عارضه بیشتر در زنان دیده میشود و گاهی درد آن با نزدیک شدن به پایان روز، ایستادن طولانیمدت یا پس از رابطه جنسی شدت پیدا میکند. آشنایی با واریس لگنی چیست؟ (علائم، علل و درمان سندروم احتقان لگن) میتواند به درک بهتر این اختلال و اهمیت تشخیص بهموقع آن کمک کند زیرا علائم آن ممکن است با مشکلات مختلف زنان، ادراری یا گوارشی اشتباه گرفته شود.
سندروم احتقان چیست؟ و چه ارتباطی با واریس لگنی دارد؟
سندروم احتقان لگن (Pelvic Congestion Syndrome) نوعی اختلال در جریان خون وریدی لگن است که معمولاً به دلیل ضعیف شدن دریچههای سیاهرگ یا اختلال در تخلیه خون از وریدهای لگنی ایجاد میشود. در این شرایط خون بهخوبی به سمت قلب بازنمیگردد و در رگهای اطراف رحم، تخمدانها و لگن تجمع پیدا میکند. افزایش فشار داخل این رگها میتواند باعث گشادشدن و پیچخوردگی آنها شود.
به همین دلیل واریس لگنی یکی از مهمترین ویژگیها و پیامدهای سندروم احتقان لگن محسوب میشود. در واقع میتوان گفت سندروم احتقان لگن به اختلال عملکرد و تجمع خون در وریدهای لگنی اشاره دارد در حالی که واریس لگنی بیشتر به ظاهر گشاد و غیرطبیعی شدن این رگها گفته میشود.

علت های ایجاد واریس لگنی
واریس لگنی معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و در بسیاری از افراد مجموعهای از تغییرات مربوط به رگهای لگنی، فشار واردشده به عروق و شرایط هورمونی در ایجاد آن نقش دارند. زمانی که بازگشت خون وریدی از ناحیه لگن بهدرستی انجام نشود خون میتواند در سیاهرگها تجمع پیدا کند و بهتدریج موجب گشاد شدن و پیچخوردگی آنها شود. برخی عوامل نیز با افزایش فشار داخل شکم یا تغییرات جریان خون احتمال بروز این مشکل را بیشتر میکنند.
بارداریهای متعدد و تغییرات دوران بارداری: بارداری یکی از مهمترین شرایطی است که میتواند زمینه ایجاد واریس لگنی را فراهم کند. در دوران بارداری رحم بهتدریج بزرگ میشود و با افزایش اندازه آن فشار بیشتری به سیاهرگهای اطراف لگن وارد میشود. از طرف دیگر حجم خون بدن افزایش پیدا میکند و سیستم وریدی باید خون بیشتری را به سمت قلب بازگرداند.
تغییرات هورمونی بهویژه افزایش هورمونهایی مانند پروژسترون میتواند باعث شلتر شدن دیواره رگها و کاهش تون عروقی شود. ترکیب این عوامل ممکن است باعث کند شدن جریان خون در وریدهای لگنی و گشاد شدن آنها شود. احتمال بروز این مشکل در افرادی که چندین بار بارداری را تجربه کردهاند بیشتر است زیرا عروق لگنی در هر بارداری تحت فشار و تغییرات همودینامیک قرار میگیرند و ممکن است پس از زایمان بهطور کامل به وضعیت قبلی بازنگردند.
ضعف دریچههای وریدی لگن: سیاهرگها دارای دریچههایی هستند که به حرکت خون در مسیر درست و جلوگیری از برگشت آن کمک میکنند. اگر این دریچهها بهدرستی عمل نکنند بخشی از خون به سمت عقب برمیگردد و در وریدهای لگنی تجمع پیدا میکند. تداوم این حالت باعث افزایش فشار داخل رگ و گشاد شدن تدریجی دیواره آن میشود. در چنین شرایطی وریدها ممکن است حالت پیچخورده و متسع پیدا کنند و زمینه برای شکلگیری واریس لگنی یا سندروم احتقان لگن فراهم شود.
ضعف دریچههای وریدی میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و گاهی فرد بدون داشتن یک بیماری مشخص به دلیل ویژگیهای ساختاری عروق خود مستعد این اختلال باشد. هرچه برگشت خون بیشتر باشد احتمال تجمع خون در شبکه وریدی لگن و ایجاد علائمی مانند درد و احساس سنگینی نیز افزایش پیدا میکند.
تغییرات هورمونی:
هورمونهای جنسی زنانه میتوانند بر وضعیت و عملکرد دیواره رگها تاثیر بگذارند و به همین دلیل تغییرات هورمونی نیز در ایجاد یا تشدید واریس لگنی اهمیت دارند. استروژن و سایر هورمونهای مرتبط با چرخه قاعدگی و بارداری میتوانند موجب تغییر در قطر عروق و میزان شل یا منقبض بودن دیواره آنها شوند. در بعضی زنان این تغییرات ممکن است باعث افزایش ظرفیت وریدی و کندتر شدن بازگشت خون شود. به همین دلیل برخی علائم مرتبط با احتقان وریدی لگن ممکن است در دورههای خاصی از چرخه قاعدگی بیشتر احساس شوند.

علائم واریس لگنی
علائم واریس لگنی معمولاً بهتدریج ظاهر میشوند و ممکن است در ابتدا با مشکلات شایع زنان یا دردهای عضلانی اشتباه گرفته شوند. شدت نشانهها نیز در افراد مختلف متفاوت است و به میزان گشادشدگی وریدها و شدت تجمع خون در عروق لگنی بستگی دارد. برخی افراد تنها درد یا احساس سنگینی در ناحیه لگن دارند در حالی که در موارد دیگر علائم با ایستادن طولانی، فعالیت روزانه، قاعدگی یا رابطه جنسی تشدید میشوند. مهمترین نشانههای این عارضه شامل موارد زیر هستند.
درد مزمن و مبهم در ناحیه لگن
درد لگنی یکی از مهمترین نشانههای مرتبط با واریس لگنی و سندروم احتقان لگن است. این درد معمولاً بهصورت مبهم، سنگین یا فشاری در قسمت پایین شکم و لگن احساس میشود و ممکن است ساعتها یا حتی مدت طولانی ادامه داشته باشد. برخلاف دردهای حاد که ناگهانی ایجاد میشوند درد ناشی از احتقان وریدی معمولاً حالت مزمن دارد و ممکن است بهمرور شدت بیشتری پیدا کند. گاهی این درد به قسمت پایین کمر، باسن، کشاله ران یا قسمت بالایی رانها نیز انتشار پیدا میکند. تجمع خون در وریدهای گشاد شده باعث افزایش فشار داخل عروق میشود و همین مسئله میتواند عامل اصلی احساس درد و سنگینی باشد.
تشدید درد با ایستادن طولانی
یکی از ویژگیهای قابل توجه درد ناشی از واریس لگنی ارتباط آن با وضعیت بدن و مدت زمان ایستادن است. زمانی که فرد برای مدت طولانی میایستد نیروی جاذبه باعث میشود خون بیشتری در بخشهای پایینی بدن تجمع پیدا کند. اگر تخلیه خون وریدی لگن نیز بهدرستی انجام نشود فشار داخل رگهای گشادشده افزایش پیدا میکند و درد یا احساس سنگینی بیشتر میشود. به همین دلیل ممکن است فرد در ساعات پایانی روز پس از انجام فعالیتهای روزمره یا بعد از چند ساعت ایستادن ناراحتی بیشتری داشته باشد. در برخی افراد استراحت و دراز کشیدن میتواند تا حدی فشار و علائم را کاهش دهد.
درد هنگام یا بعد از رابطه جنسی
درد هنگام رابطه جنسی یا ایجاد درد و ناراحتی در ساعات پس از آن میتواند یکی دیگر از نشانههای سندروم احتقان لگن باشد. افزایش جریان خون در ناحیه لگن هنگام تحریک جنسی و رابطه در صورت وجود وریدهای گشاد شده و اختلال در بازگشت خون ممکن است فشار داخل این رگها را بیشتر کند. در نتیجه فرد ممکن است درد عمیق و مبهمی را در قسمت پایین شکم یا لگن احساس کند. این درد گاهی بلافاصله بعد از رابطه ایجاد میشود و در بعضی افراد ممکن است برای مدتی ادامه داشته باشد. البته درد هنگام رابطه علتهای مختلفی دارد و مشاهده این علامت بهتنهایی به معنای وجود واریس لگنی نیست.
ارتباط واریس لگنی با واریس ناحیه تناسلی و پاها
در بسیاری از بانوان، نارسایی سیاهرگهای لگن تنها به دردهای داخلی ختم نمیشود؛ تجمع خون میتواند به شاخههای وریدی پایینی سرریز کرده و باعث برجستگی عروق واریسی در ناحیه پرینه، واژن (Vulvar Varices) و بالای ران شود. همچنین بیمارانی که واریسهای غیرمعمول در پشت ران دارند یا واریس پای آنها پس از درمان مجدداً عود میکند، اغلب منشأ اصلی نارسایی را در وریدهای لگنی دارند که با سونوگرافی کالر داپلر تخصصی عروق لگن به درستی تشخیص داده میشود.

واریس لگنی چگونه درمان می شود؟
درمان واریس لگنی به شدت علائم، علت ایجاد اختلال در جریان خون وریدی و وضعیت عروق لگن بستگی دارد. نکته مهم این است که وجود رگهای گشادشده در تصویربرداری بهتنهایی همیشه نیاز به درمان ندارد و زمانی که واریس لگنی با علائم آزاردهنده و متناسب با آن همراه باشد درمان مطرح میشود. پزشک معمولاً ابتدا علت درد لگنی را بررسی میکند و در صورت تأیید سندروم احتقان لگن میتواند از روشهای دارویی و محافظهکارانه شروع کند و در صورت تداوم علائم درمانهای مداخلهای مانند آمبولیزاسیون را در نظر بگیرد.
درمان دارویی و کنترل درد: در مواردی که علائم خفیفتر هستند یا پزشک در ابتدا درمان غیرتهاجمی را مناسب بداند ممکن است از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی برای کنترل درد استفاده شود. در برخی بیماران نیز داروهای هورمونی با هدف کاهش تاثیرات هورمونی بر عروق و علائم لگنی تجویز میشوند. داروهایی مانند پروژستینها یا برخی داروهای مهارکننده عملکرد تخمدان در شرایط خاص مورد استفاده قرار گرفتهاند اما انتخاب آنها باید بر اساس شرایط هر فرد، سابقه پزشکی و برنامه بارداری انجام شود. درمان دارویی بیشتر برای کنترل علائم کاربرد دارد و ممکن است در همه بیماران اثر طولانیمدت کافی نداشته باشد.
اصلاح سبک زندگی و روشهای محافظهکارانه: در کنار درمان پزشکی بعضی اقدامات محافظهکارانه میتوانند به کاهش علائم کمک کنند. کاهش مدت زمان ایستادن یا نشستن بدون وقفه داشتن فعالیت بدنی متناسب و پرهیز از شرایطی که علائم را تشدید میکنند میتواند برای برخی افراد مفید باشد. در بعضی منابع نیز استفاده از لباسهای فشاری مخصوص ناحیه لگن برای کاهش علائم مطرح شده است البته نوع وسیله فشاری و مناسب بودن آن باید توسط پزشک مشخص شود. فیزیوتراپی کف لگن نیز ممکن است در بیمارانی که همزمان دچار اختلالات عضلات کف لگن هستند، بخشی از برنامه درمان باشد.
آمبولیزاسیون وریدهای لگنی: اگر درد و علائم ادامه داشته باشند و بررسیها نشان دهند که برگشت غیرطبیعی خون در وریدهای تخمدانی یا سایر وریدهای لگنی عامل اصلی مشکل است، آمبولیزاسیون وریدهای لگنی یکی از مهمترین روشهای درمانی محسوب میشود. در این روش پزشک متخصص رادیولوژی مداخلهای یک کاتتر باریک را از طریق یکی از وریدها وارد میکند و با هدایت تصویربرداری به رگهای غیرطبیعی میرساند.
سپس با استفاده از موادی مانند کویل یا مواد اسکلروزان جریان خون غیرطبیعی در وریدهای آسیبدیده متوقف میشود. در نتیجه فشار و تجمع خون در شبکه وریدی لگن کاهش پیدا میکند و در بسیاری از بیماران درد و سایر علائم بهبود مییابد. این روش کمتهاجمی است و معمولاً نسبت به جراحی دوره نقاهت کوتاهتری دارد.

تفاوت واریس لگنی با سندروم احتقان لگن
| مورد | واریس لگنی | سندروم احتقان لگن |
|---|---|---|
| تعریف | گشاد و پیچخورده شدن وریدهای ناحیه لگن | اختلال در بازگشت خون وریدی که باعث تجمع خون در وریدهای لگنی میشود |
| رابطه با یکدیگر | میتواند یکی از نشانهها یا پیامدهای احتقان وریدی باشد | میتواند باعث ایجاد یا تشدید واریسهای لگنی شود |
| علائم | ممکن است بدون علامت باشد یا با درد و احساس سنگینی همراه شود | معمولاً با درد مزمن لگنی، سنگینی و تشدید درد پس از ایستادن یا رابطه جنسی همراه است |
| نیاز به درمان | در صورت نداشتن علامت، همیشه نیاز به درمان ندارد | در صورت ایجاد درد و علائم آزاردهنده، معمولاً نیازمند ارزیابی و درمان است |
| تشخیص | بیشتر بر اساس مشاهده وریدهای گشادشده در تصویربرداری | بر اساس علائم، معاینه و بررسی جریان خون وریدی تشخیص داده میشود |
اگر دردهای مزمن لگنی، احساس سنگینی، تشدید درد هنگام ایستادن یا ناراحتی پس از رابطه جنسی دارید بهتر است علت این علائم را به تاخیر نیندازید و برای بررسی وضعیت عروق لگنی اقدام کنید. در کلینیک شریان نیز مراجعهکنندهای با علائمی شامل درد مداوم در ناحیه لگن و تشدید ناراحتی پس از ایستادن طولانی مراجعه کرد که پس از بررسیهای لازم علت عروقی مشکل او تشخیص داده شد و تحت درمان مناسب قرار گرفت؛ بنابراین اگر علائمی مشابه دارید مراجعه به یک مرکز تخصصی میتواند به تشخیص دقیق علت و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
جمع بندی
واریس لگنی در اثر گشاد شدن و اختلال عملکرد وریدهای ناحیه لگن ایجاد میشود و میتواند با علائمی مانند درد مزمن، احساس سنگینی و تشدید ناراحتی هنگام ایستادن یا رابطه جنسی همراه باشد. سندروم احتقان لگن نیز یکی از اختلالات مرتبط با تجمع خون در وریدهای لگنی است که میتواند زمینه ایجاد واریس را فراهم کند. تشخیص دقیق علت علائم و انتخاب روش درمان مناسب از درمان دارویی و مراقبتهای حمایتی تا روشهای کمتهاجمی مانند آمبولیزاسیون نقش مهمی در کنترل این عارضه دارد.
سوالات متداول واریس لگنی
آیا واریس لگنی خطرناک است؟
در بیشتر موارد واریس لگنی بهتنهایی یک وضعیت تهدید کننده زندگی نیست اما اگر با درد مزمن و علائم مداوم همراه باشد باید علت آن بررسی و درمان مناسب انجام شود.
آیا واریس لگنی باعث ناباروری میشود؟
واریس لگنی لزوماً باعث ناباروری نمیشود. بااینحال در صورت وجود علائم یا مشکلات همزمان در دستگاه تولیدمثل بررسی تخصصی برای مشخص شدن علت ضروری است.
آیا واریس لگنی فقط در زنان ایجاد میشود؟
سندروم احتقان لگن بیشتر در زنان دیده میشود بهخصوص در سنین باروری و افرادی که سابقه بارداری داشتهاند. بااینحال مشکلات وریدی لگن میتوانند در مردان نیز رخ دهند.
آیا واریس لگنی با سونوگرافی تشخیص داده میشود؟
در بسیاری از موارد سونوگرافی داپلر میتواند به بررسی وریدهای لگنی و جریان خون آنها کمک کند. در صورت نیاز پزشک ممکن است از روشهای تصویربرداری دقیقتر برای بررسی عروق استفاده کند.
آیا درد پا میتواند نشانه واریس لگنی باشد؟
گاهی درد ناشی از مشکلات وریدی لگن میتواند به کشاله ران، باسن یا قسمت بالایی ران انتشار پیدا کند. بااینحال درد پا علتهای مختلفی دارد و برای تشخیص باید سایر علائم نیز بررسی شوند.