پوست انسان و بافتهای نرم ناحیه سر، صورت و دهان گاهی میزبان ضایعات عروقی مادرزادی یا اکتسابی میشوند که ظاهر و کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار میدهند. ۲ نمونه از شایعترین این عوارض، ماهگرفتگی و تومورهای خوشخیم عروقی موسوم به همانژیوم هستند. این ضایعات نه تنها بر زیبایی چهره تاثیر میگذارند؛ بلکه در صورت بروز در مناطقی مانند لبها، گونه یا فک، کارکردهای حیاتی بدن را مختل میکنند. امروزه پیشرفت فناوری گزینههای موثری برای برطرف کردن این ضایعات در اختیار پزشکان قرار داده است که لیزر یکی از مهمترین آنها به شمار میرود. با ما تا انتهای این مقاله همراه باشید تا با لیزر ماهگرفتگی و همانژیومهای عروقی بیشتر آشنا شوید.
ماهگرفتگی چیست و چه مشکلاتی ایجاد میکند؟
ماهگرفتگی نوعی ناهنجاری مادرزادی است که به دلیل شکلگیری نادرست مویرگهای خونی در زیر پوست ایجاد میشود. این ضایعه که ناشی از یک جهش ژنتیکی است، از زمان تولد به صورت لکههای صاف و مسطح به رنگ صورتی یا قرمز کمرنگ ظاهر شده و حدود ۶۵ درصد از موارد آن در ناحیه سر، صورت و گردن مشاهده میشود.
بر خلاف همانژیوم، ماهگرفتگی خودبهخود از بین نمیرود؛ بلکه متناسب با رشد کودک بزرگتر شده و در صورت عدم درمان، با گذشت زمان و رسیدن به سن بلوغ دچار تغییرات بافتی و عوارض متعدد میشود. از جمله مهمترین مشکلات ناشی از این ضایعه میتوان به تیره شدن رنگ لکه (تغییر به ارغوانی و بنف) و ضخیم شدن پوست اشاره کرد. در مواردی که ماهگرفتگی در اطراف چشم یا پیشانی قرار داشته باشد، خطر ابتلا به بیماریهای جدیتر نظیر گلوکوم (آب سیاه) و سندرم استورج-وبر (درگیری عروق مغزی و بروز تشنج) افزایش مییابد. علاوه بر خطرات جسمی، تغییر شکل ظاهر پوست بر اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی فرد نیز تاثیر منفی میگذارد.

همانژیوم عروقی چیست و چه علائمی دارد؟
همانژیوم عروقی نوعی تومور خوشخیم و غیرسرطانی است که در اثر تکثیر و تجمع غیرطبیعی مویرگها و عروق خونی در حال رشد ایجاد میشود. این ضایعه عروقی که از شایعترین تومورهای دوران نوزادی به شمار میرود، دارای ۲ مرحله اصلی در چرخه حیات خود است: مرحله تکثیر (Proliferation) که در طی سال اول زندگی با رشد سریع ضایعه همراه است و مرحله پسرفت (Involution) که در حدود ۱۲ تا ۱۸ ماهگی آغاز شده و طی چند سال به تدریج باعث کوچک شدن و محو شدن خودبهخودی آن میشود.
از نظر علائم بالینی و ظاهری، همانژیومها به صورت برجستگی یا توده نرم به رنگ قرمز روشن، بنفش یا آبی روی پوست ظاهر میشوند و شایعترین محل بروز آنها ناحیه سر، گردن، صورت، لبها و مخاط داخل دهان و زبان است. همانژیومهای سطحی معمولا بدون درد هستند، اما در صورت آسیب یا خراشیدگی به سرعت دچار خونریزی میشوند. علائم شدیدتر همانژیوم به محل بروز آن بستگی دارد. برای مثال، همانژیومهای اطراف چشم میتوانند با فشار بر بافتهای مجاور به اختلالات بینایی نظیر تنبلی چشم منجر شوند. همچنین بروز این عارضه در ناحیه چانه، گردن یا مجاری دهان ممکن است با انسداد راه هوایی، مشکل در بلع یا اختلال در عملکرد طبیعی دهان همراه باشد.
آیا قبل از لیزر ماهگرفتگی و همانژیوم عروقی باید کار خاصی انجام داد؟
رعایت بعضی نکات پیش از شروع لیزر اهمیت زیادی دارد. چرا که این نکات خطر بروز عوارض جانبی را به حداقل میرساند و به کسب بهترین نتیجه درمانی کمک میکنند. نکات و آمادگیهای مهم پیش از لیزر عبارتاند از:
محافظت کامل در برابر نور خورشید: استفاده منظم و مداوم از کرم ضدآفتاب با فاکتور حفاظتی بالا (SPF حداقل ۵۰( روی ناحیه آسیبدیده از چند هفته قبل الزامی است. چون برنزه شدن پوست (طبیعی یا مصنوعی) خطر عوارض لیزر را افزایش داده و موجب به تعویق افتادن جلسه درمان میشود.
تمیز نگه داشتن پوست در روز درمان: در روز انجام لیزر، پوست ناحیه مورد نظر باید کاملا تمیز و فاقد هرگونه کرم مرطوبکننده، ضدآفتاب یا مواد آرایشی باشد.
انجام پچ تست (تست اولیه): در بیشتر موارد، پزشک ابتدا یک تست اولیه روی بخش بسیار کوچکی از ضایعه انجام میدهد تا میزان پاسخدهی عروق و پارامترهای مناسب دستگاه را ارزیابی کند.
هماهنگی جهت انتخاب روش بیحسی: بر اساس سن بیمار و وسعت ضایعه، تیم درمان برنامهریزی لازم برای استفاده از بیحسی موضعی یا حضور متخصص بیهوشی را انجام میدهد.
لیزر ماهگرفتگی و همانژیوم عروقی چگونه انجام میشود؟
در این روش، دستگاه لیزر پرتو نور را با طول موج خاص به سمت پوست میتاباند. این انرژی نوری به طور اختصاصی توسط هموگلوبین موجود در گلبولهای قرمز درون عروق غیرطبیعی جذب شده و به حرارت تبدیل میشود. گرمای ایجادشده نیز باعث بسته شدن و تخریب عروق خونی بیمار میشود؛ بدون اینکه به بافتهای سالم اطراف آسیبی وارد کند.
این درمان معمولا به صورت سرپایی و در جلسات متعدد انجام میشود. برای بزرگسالان استفاده از کرمهای بیحسکننده موضعی و سیستمهای خنککننده پوست کافی است. اما در نوزادان و کودکان خردسال برای جلوگیری از حرکت بیمار و تضمین دقت تیم پزشکی، فرآیند درمان معمولا با بیهوشی عمومی صورت میگیرد.

مراقبتهای بعد از لیزردرمانی چگونه است؟
پایبندی به دستورالعملهای مراقبتی پس از لیزر، در تسریع روند بهبودی و جلوگیری از عوارض جدی نقش تعیینکنندهای دارد. با این حال، از آنجایی که این دستورالعملها ممکن است با توجه به شرایط بیمار متفاوت باشند؛ مهم است که توصیههای پزشک معالج همیشه نسبت به توصیههای عمومی در اولویت قرار بگیرند.
پس از جلسه لیزر، موضع درمان باید کاملا تمیز نگه داشته شود. معمولا در چند روز اول استفاده از پمادهای آنتیبیوتیک و سپس کرمهای مرطوبکننده یا ژل آلوئهورا توصیه میشود.
دستکاری، خاراندن یا کندن پوستههای ناحیه تحت درمان به هیچ عنوان مجاز نیست. همچنین محافظت کامل در برابر نور خورشید با استفاده مداوم از کرمهای ضدآفتاب با فاکتور حفاظتی بالا الزامی است. چون تابش نور خورشید میتواند خطر بروز عوارض رنگدانهای را افزایش دهد.
توصیه میشود تا ۴۸ ساعت پس از لیزر از استحمام با آب گرم و تا یک هفته از شنا در استخرهای حاوی کلر خودداری شود تا احتمال خشکی و تحریک پوست به حداقل برسد. در صورت احساس سوزش یا درد خفیف، مصرف مسکنهای ساده مانند استامینوفن تحت نظر پزشک مجاز خواهد بود.
آیا لیزر ماهگرفتگی و همانژیوم عروقی دردناک است؟
احساس درد و ناراحتی در طول درمان با لیزر معمولا خفیف است و به راحتی کنترل میشود. بیماران بزرگسال و کودکان سنین بالا اغلب حسی شبیه به سوزش خفیف یا گرما را روی پوست خود تجربه میکنند. برای به حداقل رساندن این حس ناخوشایند، پزشکان پیش از شروع کار از کرمها و اسپریهای بیحسکننده موضعی یا سیستمهای خنککننده پوست استفاده میکنند. اما در مورد نوزادان و کودکان خردسال، علاوه بر کنترل درد، به دلیل ضرورت بیحرکت ماندن کامل بیمار در طول درمان، فرآیند معمولا با بیهوشی عمومی در مراکز مجهز انجام میشود. پس از پایان جلسه نیز ممکن است پوست کمی حساس، قرمز یا شبیه به آفتابسوختگی خفیف به نظر برسد که ظرف چند روز بهبود مییابد.

عوارض لیزر ماهگرفتگی و همانژیوم عروقی چیست؟
لیزر بهخصوص زمانی که توسط پزشک متخصص و مجرب استفاده شود، یک ابزار بسیار ایمن به شمار میرود. با این حال، در بعضی موارد ممکن است بیمار پس از درمان با مشکلات زیر مواجه شود:
- کبودی و تیرگی موقت پوست که معمولا طی هفت تا ۱۰ روز به طور کامل برطرف میشود
- تورم و قرمزی خفیف شبیه آفتابسوختگی که پس از چند روز فروکش میکند
- تاول زدن و پوستهپوسته شدن پوست که نیازمند مراقبت مناسب برای جلوگیری از عفونت است (در موارد نادر)
- تغییر رنگدانه پوست به طور موقت (کمرنگتر یا پررنگتر شدن پوست ناحیه آسیبدیده در مقایسه با بافت اطراف)
- ایجاد اسکار یا جای زخم که معمولا فقط در صورت عدم رعایت بهداشت یا دستکاری پوست رخ میدهد
کلام پایانی
ماهگرفتگی و همانژیوم هر دو از ضایعات عروقی شایع هستند که علل، علائم و مسیر بالینی متفاوتی دارند. همانژیومها نوعی تومور خوشخیم به شمار میروند که پس از رشد سریع اولیه، معمولا به تدریج کوچک میشوند؛ در حالی که ماهگرفتگیها ناهنجاریهای مویرگی دائمی هستند و در صورت درمان نشدن، با گذشت زمان ممکن است تیرهتر و ضخیمتر شوند.
امروزه درمان با لیزر به عنوان یک روش غیرتهاجمی و بسیار موثر برای هدف قرار دادن عروق غیرطبیعی شناخته میشود. با این حال، فرآیند درمان حتما باید تحت نظر پزشک متخصص و متناسب با شرایط خاص هر بیمار انجام شود تا کسب نتیجه مطلوب تضمین گردد.
سوالات متداول لیزر ماهگرفتگی و همانژیوم عروقی
ماهگرفتگی در کدام نواحی صورت نیازمند بررسی تخصصی بیشتری است؟
ضایعات اطراف چشم و پیشانی باید از نظر خطر افزایش فشار چشم (گلوکوم) یا سندرمهای عصبی-عروقی نظیر استورج-وبر بررسی شوند.
آیا ماهگرفتگی به مرور زمان خودبهخود محو میشود؟
خیر، ماهگرفتگی یک ناهنجاری عروقی دائمی است که بدون درمان ممکن است به مرور پررنگتر و ضخیمتر شود.
آیا همانژیوم عروقی نوعی تومور سرطانی و خطرناک است؟
خیر، همانژیوم یک تومور خوشخیم و غیرسرطانی است که به سایر نقاط بدن سرایت نمیکند.
بهترین زمان برای شروع لیزر ماهگرفتگی چه سنی است؟
درمان با لیزر اغلب در دوران نوزادی آغاز میشود؛ زمانی که عروق خونی کوچکتر هستند و درمان بسیار آسانتر است. با این حال، لیزر میتواند برای کودکان بزرگتر و نوجوانان نیز مفید باشد.
آیا لیزر همانژیوم عروقی و ماهگرفتگی به بیهوشی نیاز دارد؟
برای بزرگسالان بیحسی موضعی کافی است. اما در نوزادان و کودکان خردسال برای پیشگیری از حرکت بیمار و حفظ ایمنی، درمان معمولا با بیهوشی انجام میشود.
چرا استفاده از ضدآفتاب قبل و بعد از لیزر ضروری است؟
برنزه شدن پوست جذب انرژی لیزر را مختل کرده، خطر عوارض جانبی و سوختگی را افزایش میدهد و جلسه درمان را به تاخیر میاندازد.
آیا لیزر میتواند ماهگرفتگی را به طور کامل محو کند؟
لیزر باعث روشنتر شدن ضایعه میشود، اما ممکن است لکه به طور کامل ناپدید نشود. گاهیاوقات نیز ماهگرفتگی با گذشت زمان دوباره ظاهر میشود که در این صورت به درمان مجدد نیاز دارد.
لیزر ماهگرفتگی چقدر طول میکشد؟
مدت زمان درمان به وسعت ضایعه بستگی دارد. در صورت نیاز یا تمایل، میتوان لیزردرمانی را چند بار تکرار کرد.