در دنیای پزشکی، بسیاری از اصطلاحات ممکن است برای عموم مردم گیجکننده باشند. برای مثال، زمانی که فرد با احساس درد، سنگینی و تغییرات ظاهری پاهای خود روبهرو میشود، ممکن است به درستی نداند که به واریس مبتلا شده است یا گرفتگی عروق. اگرچه هر ۲ بیماری سیستم گردش خون را تحت تاثیر قرار میدهند؛ اما ماهیت، علائم و پیامدهای آنها کاملا با یکدیگر متفاوت است. نادیده گرفتن این تفاوتها میتواند به تشخیص نادرست و به تاخیر افتادن درمانهای حیاتی منجر شود. در این مقاله، قصد داریم تفاوت واریس و گرفتگی عروق را از جنبههای مختلف بررسی کنیم تا به درک بهتری نسبت به آنها برسید. با ما همراه باشید.
واریس چیست و چگونه ایجاد میشود؟
واریس به سیاهرگهای متورم، پیچخورده و برجستهای گفته میشود که معمولا زیر سطح پوست ظاهر میشوند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که دیوارههای سیاهرگ ضعیف شده و دریچههای یکطرفه داخلی آنها به درستی عمل نمیکنند. در حالت عادی، این دریچهها وظیفه دارند خون را در جهت صحیح (به سمت قلب) هدایت کنند و مانع از بازگشت آن به عقب شوند. اما هنگامی که این دریچهها آسیب میبینند، خون تحت تاثیر جاذبه زمین به سمت عقب برگشته و در رگها تجمع مییابد. این اتفاق باعث افزایش فشار داخلی رگ شده و در نتیجه سیاهرگ به شکل تودههای طنابیشکل آبی یا بنفش روی پوست دیده میشود.
منظور از گرفتگی عروق چیست؟
گرفتگی عروق محیطی (PAD) وضعیتی است که در آن سرخرگها تنگ یا مسدود میشوند. این انسداد که در اثر تجمع پلاکهای حاوی کلسترول و سایر مواد در دیواره داخلی سرخرگها رخ میدهد، آترواسکلروز (تصلب شرایین) نام دارد.
با افزایش پلاکها، فضای عبور خون باریک شده و خونرسانی به بافتها و عضلات کاهش مییابد. این اتفاق باعث میشود اندامها، بهویژه در هنگام فعالیت فیزیکی که به اکسیژن بیشتری نیاز است، با کمبود تغذیه مواجه شده و عملکردهای حیاتی آنها مختل شود.
هر بیماری کدام رگها را درگیر میکند؟
بیماری واریس منحصرا سیاهرگها (وریدها) را درگیر میکند که وظیفه دارند خون فاقد اکسیژن را از اندامها به قلب بازگردانند. این عارضه اغلب در سیاهرگهای سطحی پا مشاهده میشود. چون ایستادن و راه رفتن طولانی فشار زیادی به سیاهرگهای پایینتنه وارد میکند.
در مقابل، گرفتگی عروق مربوط به سرخرگها (شریانها) است که خون سرشار از اکسیژن را از قلب به بخشهای مختلف بدن میبرند. اگرچه این بیماری معمولا سرخرگهای پا را درگیر میکند؛ اما در موارد نادر میتواند دستها را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
تفاوت واریس و گرفتگی عروق از نظر علائم هشداردهنده
شرایط بروز علائم در این ۲ بیماری کاملا متفاوت است و میتواند راهنمای مهمی برای تشخیص اولیه باشد.
علائم واریس
واریس اغلب سیاهرگهای سطحی را درگیر میکند و علائم آن شامل موارد زیر است:
- رگهایی که به شکل پیچخورده، طنابی و متورم به رنگ آبی یا بنفش تیره زیر پوست دیده میشوند
- خطوط نازک قرمز یا بنفش که شبیه تار عنکبوت در سطح پوست ظاهر میشوند
- احساس سنگینی و خستگی در پا، بهویژه پس از فعالیت بدنی یا در انتهای روز
- درد و گرفتگی عضلات ساق پا که ممکن است با نشستن یا ایستادن طولانیمدت بدتر شود
- ایجاد خارش در اطراف یک یا چند رگ درگیر
- تورم مچ و ساق پا
- تغییر رنگ پوست یا ایجاد زخمهای پوستی (در موارد شدید)
علائم گرفتگی عروق
علائم مهم این بیماری عبارتاند از:
- درد، گرفتگی و خستگی عضلانی در ناحیه باسن، ران یا ساق پا که با فعالیت شروع شده و با چند دقیقه استراحت کاملا برطرف میشود
- احساس سردی در ناحیه پا، بهویژه زمانی که با پای دیگر مقایسه میشود
- تغییر رنگ پوست (پوست پا ممکن است رنگپریده، براق یا تیره به نظر برسد)
- ضعیف شدن نبض در ناحیه پا
- ایجاد زخم یا جراحت روی انگشتان یا کل پا که به کندی ترمیم میشود و یا اصلا بهبود نمییابد
- کاهش موهای روی پا و یا کند شدن سرعت رشد ناخنهای پا، به دلیل عدم خونرسانی کافی
- اختلال عملکرد جنسی (در مردان)، به دلیل گرفتگی عروق در ناحیه لگن
- احساس درد یا سوزش در زمان استراحت که گاهی با آویزان کردن پا از لبه تخت بهبود مییابد (در موارد شدید)
عوامل خطر واریس و گرفتگی عروق؛ تفاوتها و شباهتها
اگرچه این ۲ بیماری میتوانند همه زنان و مردان را تحت تاثیر قرار دهند؛ اما بعضی عوامل احتمال بروز آنها را افزایش میدهند.
عوامل خطر ابتلا به واریس
عوامل زیر به ضعیف شدن دریچههای سیاهرگ و در نتیجه واریس منجر میشوند:
بالا رفتن سن: با افزایش سن، سیاهرگها خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده و دریچههایی که جریان خون را کنترل میکنند، دچار فرسایش میشوند.
جنسیت و تغییرات هورمونی: زنان به دلیل تغییرات هورمونی در دوران بارداری و یائسگی بیشتر در معرض خطر هستند. مصرف قرصهای ضدبارداری نیز میتواند باعث شل شدن دیواره رگها شود.
سابقه خانوادگی: اگر اعضای خانواده دچار واریس باشند، احتمال ابتلای فرد به این عارضه افزایش مییابد.
نشستن یا ایستادن طولانیمدت: بیتحرکی برای مدت طولانی باعث کاهش جریان خون در پاها و افزایش فشار به وریدها میشود.
چاقی: وزن اضافی بدن فشار مضاعفی بر عروق خونی وارد کرده و عملکرد دریچهها را مختل میکند.
استعمال دخانیات: سیگار دیواره رگها را تضعیف کرده و احتمال بروز واریس را بالا میبرد.
عوامل خطر ابتلا به گرفتگی عروق
عوامل زیر در انسداد عروق محیطی نقش دارند:
مصرف دخانیات: سیگار کشیدن، یکی از قویترین عوامل خطر است و احتمال ابتلا به این بیماری را ۲ تا چهار برابر افزایش میدهد.
دیابت: قند خون بالا به دیواره سرخرگها آسیب زده و یکی از محرکهای اصلی گرفتگی عروق محسوب میشود.
افزایش سن: خطر ابتلا به این بیماری با بالا رفتن سن، بهخصوص پس از ۶۵ سالگی، به طور چشمگیر افزایش مییابد.
فشار خون و چربی بالا: افزایش کلسترول، تریگلیسیرید و فشار خون به تجمع پلاک در شریانها و در نتیجه تنگی عروق منجر میشود.
سابقه خانوادگی: افرادی که در خانواده سابقه گرفتگی عروق محیطی، بیماری قلبی یا سکته مغزی دارند، در گروه پرخطر قرار میگیرند.
چاقی: اضافه وزن علاوه بر فشار فیزیکی، از طریق ایجاد اختلالات متابولیکی به سلامت سرخرگها آسیب میزند.
تفاوت واریس و گرفتگی عروق از نظر عوارض
بیتوجهی به درمان بیماریهای عروقی ممکن است پیامدهای جبرانناپذیر به همراه داشته باشد.
عوارض واریس: واریس به ندرت عوارض جدی ایجاد میکند. اما در صورت درمان نشدن میتواند به بروز زخمهای پوستی دردناک (بهویژه نزدیک مچ پا)، خونریزی رگهای سطحی و تورم مزمن منجر شود. خطرناکترین عارضه واریس، تشکیل لخته خون در رگهای عمقی (DVT) است که در صورت حرکت به سمت ریه باعث آمبولی میشود؛ وضعیتی که به درمان اورژانسی نیاز دارد.
عوارض گرفتگی عروق: مهمترین عارضه این بیماری، کاهش خونرسانی به اندامها است که احتمال دارد به مرگ بافت و در نتیجه قطع عضو منجر شود. علاوه بر این، از آنجایی که پلاکهای عروقی معمولا در کل بدن پخش هستند؛ افراد مبتلا به PAD به شدت در معرض خطر حمله قلبی و سکته مغزی قرار دارند.
تفاوت واریس و گرفتگی عروق از نظر روش درمان
با توجه به اینکه دلایل بروز این ۲ بیماری یکسان نیست؛ پزشکان از روشهای متفاوتی برای درمان آنها استفاده میکنند.
درمان واریس: در مراحل اولیه، تغییر سبک زندگی و استفاده از جورابهای واریس برای کمک به پمپاژ خون توصیه میشود. درمانهای تخصصیتر شامل اسکلروتراپی (تزریق محلول برای بستن رگ) و لیزردرمانی هستند. در موارد شدید نیز ممکن است جراحی توصیه شود.
درمان گرفتگی عروق: درمان با اصلاح رفتارهای پرخطر مثل ترک سیگار و اصلاح رژیم غذایی شروع میشود. علاوه بر این، پزشک ممکن است از دارو برای کنترل فشار خون، کاهش چربی خون و جلوگیری از لخته شدن خون استفاده کند. با این حال، در موارد پیشرفته، به روشهای تخصصیتر مثل آنژیوپلاستی (باز کردن رگ با بالن و استنت)، آترکتومی (حذف پلاک) یا جراحی بایپس نیاز است.
تفاوت واریس و گرفتگی عروق از نظر نحوه پیشگیری
اگرچه بعضی عوامل خطر از جمله سابقه خانوادگی غیرقابل کنترل هستند؛ اما با ایجاد چند تغییر کوچک در سبک زندگی میتوان احتمال بروز مشکلات عروقی را به حداقل رساند.
پیشگیری از واریس
برای کاهش فشار بر سیاهرگها و جلوگیری از تضعیف دریچههای آنها، رعایت موارد زیر توصیه میشود:
- ورزش منظم
- مدیریت وزن
- انتخاب کفش و لباس مناسب و پرهیز از پوشیدن کفشهای پاشنه بلند یا لباسهای بسیار تنگ
- اجتناب از نشستن یا ایستادن طولانیمدت
- بالا نگه داشتن پاها در زمان استراحت
- ترک دخانیات
پیشگیری از گرفتگی عروق
برای جلوگیری از تشکیل پلاکهای چربی و انسداد سرخرگها، انجام اقدامات زیر حیاتی است:
- عدم استعمال دخانیات
- تغذیه سالم
- فعالیت بدنی مداوم
- کنترل فشار خون، چربی خون و قند خون
- حفظ وزن در محدوده مناسب
تفاوت واریس و گرفتگی عروق در یک نگاه
در جدول زیر میتوانید مهمترین تفاوتهای این ۲ بیماری عروقی را مشاهده کنید.
| معیار مقایسه | واریس | گرفتگی عروق |
|---|---|---|
| نوع رگ درگیر | سیاهرگها که خون را به سمت قلب بازمیگردانند | سرخرگها که خون اکسیژندار را به اندامها میبرند |
| علت اصلی | تضعیف دیواره رگ و نارسایی دریچههای داخلی که منجر به تجمع خون میشود | تجمع پلاک و چربی در دیواره رگ (آترواسکلروز) که باعث تنگی مسیر میشود |
| بارزترین علائم | ایجاد رگهای برجسته، پیچخورده، آبی یا بنفش زیر پوست و احساس سنگینی در پا | درد عضلانی حین فعالیت، سردی پا، پوست براق و نبض ضعیف |
| عوامل خطر کلیدی | وراثت، تغییرات هورمونی، ایستادن طولانی و چاقی | استعمال دخانیات، دیابت، پرفشاری خون و کلسترول بالا |
| عوارض احتمالی | زخمهای پوستی نزدیک مچ پا، خونریزی رگ و لخته شدن خون | مرگ بافت، سکته مغزی و حمله قلبی |
| راهکارهای درمانی | جوراب واریس، اسکلروتراپی، لیزردرمانی و جراحی | دارودرمانی، آنژیوپلاستی، آترکتومی و جراحی |
چگونه بفهمیم به واریس مبتلا هستیم یا گرفتگی عروق؟
بیماران برای تشخیص اولیه میتوانند به تفاوتهای ظاهری توجه کنند. واریس معمولا با رگهای برجسته در سطح پوست قابل شناسایی است. در مقابل، گرفتگی عروق لزوما علامت ظاهری ندارد و بارزترین نشانه آن درد عضلانی حین فعالیت است که با استراحت برطرف میشود. همچنین سردی یک پا نسبت به دیگری میتواند نشانه این بیماری باشد.
پزشکان برای تشخیص قطعی از معاینه بدنی و تستهای تخصصی استفاده میکنند. برای گرفتگی عروق، تست شاخص مچ پا-بازو (ABI) که فشار خون دست و پا را مقایسه میکند و همچنین آنژیوگرافی کاربرد دارد. برای واریس نیز استفاده از سونوگرافی داپلر توصیه میشود.
چه موقع برای درمان واریس به پزشک مراجعه کنیم؟
هرچند بسیاری از افراد واریس را تنها یک مشکل زیبایی میدانند؛ اما در صورت موثر نبودن روشهای خانگی باید با پزشک مشورت کرد. همچنین کسانی که مشکلات جدی مانند زخم، خونریزی، درد شدید یا تورم ناگهانی پا را تجربه میکنند، لازم است فورا به دنبال درمان بروند.
چه موقع گرفتگی عروق خطرناک است و به درمان نیاز دارد؟
گرفتگی عروق زمانی که باعث ایجاد درد در هنگام استراحت شود، نشاندهنده پیشرفت بیماری به مراحل خطرناک است و به درمان فوری نیاز دارد. ایجاد زخم باز روی پا، تغییر رنگ پوست یا ناتوانی در حرکت دادن پا نیز از علائم مهم است و باید در سریعترین زمان ممکن درمان شود.
نتیجهگیری و توصیه نهایی
فرقی ندارد که به واریس مبتلا باشید یا گرفتگی عروق؛ در هر صورت باید بدانید سلامت عروق شما مستقیما با کیفیت زندگیتان در ارتباط است. بنابراین به محض مشاهده هرگونه علامت غیرعادی، از سنگینی پا گرفته تا تغییر رنگ پوست، باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید. در این راستا، کلینیک فوقتخصصی عروق شریان با بهرهگیری از اساتید برجسته دانشگاه و مجهزترین دستگاههای روز دنیا، آماده ارائه خدمات تشخیصی و درمانی باکیفیت به شما عزیزان است.
پاسخ به پرتکرارترین سوالات در مورد تفاوت واریس و گرفتگی عروق
واریس خطرناکتر است یا گرفتگی عروق؟
گرفتگی عروق به دلیل احتمال قطع عضو و ارتباط با بیماریهای قلبی-عروقی معمولا خطرناکتر تلقی میشود.
تشخیص واریس راحتتر است یا گرفتگی عروق؟
واریس به دلیل علائم ظاهری معمولا راحتتر توسط خود فرد شناسایی میشود. اما گرفتگی عروق ممکن است تا مراحل پیشرفته بدون علامت باشد.
آیا ممکن است فردی همزمان به هر ۲ بیماری مبتلا باشد؟
بله، بهویژه با افزایش سن، احتمال ابتلای همزمان به مشکلات سیاهرگی و سرخرگی وجود دارد.